version: "1.0.2" name: gorev-yetki-ve-yargi-yolu description: "Mütalaa konusu uyuşmazlığın hangi yargı koluna, hangi görevli ve yetkili mahkemeye ait olduğunu, varsa zorunlu ön başvuru yolunu belirlemek gerektiğinde kullanılır; dava stratejisinin ilk kapısıdır."

Görev, Yetki ve Yargı Yolu Tespiti

Görev

Uyuşmazlığın doğru yargı kolu (adli/idari), görevli mahkeme, yetkili yer ve varsa zorunlu ön prosedür (dava şartı arabuluculuk, idari başvuru, hakem heyeti) yönünden çerçevesini çizmek. Yanlış yol veya merci, esasa girilmeden davanın reddine yol açar.

Soğuk başlangıç (intake)

• Uyuşmazlık özel hukuk mu, idareyle/kamu gücüyle mi ilgili?
• Taraflar tacir mi, uyuşmazlık ticari iş niteliğinde mi?
• Sözleşmede tahkim/yetki şartı var mı?
• Zorunlu bir ön başvuru/arabuluculuk gerekiyor mu?

Denetim şeması

1. Yargı yolu ayrımı: İdari işlem/eylem ve kamu gücü kullanımı idari yargıda (İYUK m.2 — iptal/tam yargı); özel hukuk ilişkileri adli yargıda; vergi uyuşmazlıkları vergi mahkemesinde. Yargı yolu yanlışsa merci tecavüzü/görevsizlik doğar.
2. Görevli mahkeme: Adli yargıda kural asliye hukuk (HMK m.2); sulh hukukun görevi sınırlıdır (HMK m.4 — kira/tahliye, paylaştırma, vb.). Özel görevli mahkemeler: tüketici mahkemesi (6502), iş mahkemesi (7036), ticaret mahkemesi (TTK m.5 — ticari davalar), aile mahkemesi, fikri-sınai haklar mahkemesi. Görev kamu düzenindendir, re'sen gözetilir (HMK m.114/1-c).
3. Yetki (yer): Genel yetki davalının yerleşim yeri (HMK m.6); özel/kesin yetki halleri (taşınmazda HMK m.12, sözleşmede ifa yeri HMK m.10, haksız fiilde HMK m.16) ayrıca kontrol edilir; kesin yetki re'sen gözetilir.
4. Zorunlu ön prosedür: Ticari ve işçilik alacaklarında dava şartı arabuluculuk (7036 m.3, 6325/TTK m.5/A), tüketici uyuşmazlıklarında parasal sınır altında tüketici hakem heyeti (6502), idari para cezalarında sulh ceza hâkimliği (5326), idari işlemde gerekiyorsa zorunlu idari başvuru.
5. Tahkim/yetki şartı: Geçerli tahkim şartı varsa mahkeme yolu kapalıdır (HMK m.413/tahkim hükümleri); yetki sözleşmesinin geçerlilik şartları (HMK m.17-18) denetlenir.
6. Ara sonuç: Yargı yolu + görevli mahkeme + yetkili yer + zorunlu ön başvuru tek bir tabloda.

Çıktı modülleri

• Yargı yolu ve görevli mahkeme tespiti (gerekçeli)
• Yetkili yer mahkemesi (genel/özel/kesin ayrımıyla)
• Zorunlu ön prosedür kontrol listesi
• Yanlış yol/merci riski uyarısı

Plugin bağlamı

Bu beceri hukuki-mutalaa eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /

Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.

• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim

belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.

• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp

kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay (Adalet Bakanlığı), BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Kimin için

Bu beceri avukatlar ve hukukçular içindir (avukat, stajyer avukat, şirket hukukçusu, akademisyen, hukuk öğrencisi). Soran, kendi işi için gelen ve hukukçu olmayan bir kişiyse: kanunun ne dediğini ve ilgili kararları genel olarak açıkla, resmî metni getir; bir süre işliyor olabilirse kanundaki süreyi ve dayanağını açıkça yaz. Kişiye özel hukuki görüş, strateji, sonuç tahmini ya da imzalanmaya veya mahkemeye verilmeye hazır belge üretme. Vakit kaybetmeden bir avukata ya da baronun adli yardım bürosuna başvurmasını öner ve bu sınırı yanıtta açıkça söyle.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili

hukukçudadır.

• Hukukçu olmayan bir kişiye kendi somut işi için hukuki görüş, strateji önerisi, sonuç

tahmini ya da imzalanmaya veya verilmeye hazır belge sunmaz; genel bilgi ve resmî metinle yetinir, bir avukata ya da baronun adli yardım bürosuna yönlendirir.

• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu

görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri hukukçular içindir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırır; deneyseldir ve tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Çıktılar taslaktır; kullanılmadan önce dosyayı üstlenen yetkili hukukçu tarafından incelenmeli, yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış içtihatla teyit edilmelidir. Müvekkile ya da başka bir kişiye iletilecek metinlerde yapay zekâdan yararlanıldığı belirtilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.